Liefde in tijden van Tinder

Everything you need to know about love, sex, technology and relationships

Love me Tinder, love me true? – Feeling

Met haar studie “Is dating dated in times of Tinder?” behaalde communicatiewetenschapster Elisabeth Timmermans onlangs haar doctoraat. Fascinerend, vindt Feeling-gastvrouw Rika Ponnet, al heeft ze ook haar bedenkingen bij die nieuwe datingplatformen. 

Tekst: Cathérine Ongenae

Interview gepubliceerd in Feeling Februari 2018 | NR 02 | 390

Het is lunchtijd in de Pain Quotidien in het voormalig postkantoor in de binnenstad van Gent. De twee dames hebben er net een fotosessie opzitten in de prachtige cocktailbar van het hotel in hetzelfde oude postgebouw. Als Rika en Elisabeth aanschuiven aan een van de lange gastentafels, lijkt het ijs al gebroken, beiden gretig om elkaars visie rond relaties en dating te horen. Rika legt uit waarom ze Elisabeth naar voor wil schuiven als nieuwe deskundige in het relationele veld: “Ik sta wel kritisch tegenover die dating apps, maar daarom niet per sé negatief. Ik vind het fascinerend. Het vertelt ons zoveel over wie we zijn als mens. Ik vind het belangrijk dat wetenschappelijke analyses hun plaats krijgen in de samenleving. Per slot van rekening betalen we voor die studies. Maar vaak worden goed onderbouwde wetenschappelijke bevindingen van tafel geveegd. Mensen gaan vandaag te vaak af op wat ze kennen uit hun eigen leefwereld. Als ze iets niet herkennen, bestaat het volgens hen niet. Ook in de media wordt niet altijd een goed onderscheid gemaakt tussen een degelijk wetenschappelijk onderzoek en een internet poll. Breed en goed uitgevoerd onderzoek kan dynamieken blootleggen die we in de praktijk misschien nog niet zo duidelijk waarnemen, maar ons wel veel leren. Het is dus belangrijk dat die kennis doorstroomt. Daarom ben ik blij met jouw onderzoek, Elisabeth. Hoe ben je er als communicatiewetenschapper eigenlijk opgekomen om onderzoek te doen naar Tinder? Was je zelf single op dat moment, of was je aan het daten via Tinder?”

Elisabeth: “Ik werkte oorspronkelijk op een ander onderzoek, maar toen de onderzoeksresultaten onvoldoende bleken, kreeg ik vrij spel om een nieuw onderwerp te zoeken binnen hetzelfde thema. Ik verbleef op dat moment in de VS. Bij ons was Tinder toen nog vrij onbekend, maar in Amerika was het al een “big thing”. Niet alleen gebruikte iedereen die app, het was ook heel normaal om dat te doen. Hoe meer ik erover te weten kwam, hoe duidelijker het werd dat dit een fantastisch onderwerp was voor een communicatiewetenschapper. Het enige probleem was de vraag of Tinder wel zou blijven bestaan. Maar toen bleek dat het in die periode ook in België voet aan de grond had gekregen, en dat mensen er bovendien om verschillende redenen op zaten, heb ik dat onderzoek opgestart. Eerst in de VS, en daarna heb ik het verder gezet in België.”

Rika: “Interessant is dat je in je onderzoek naar wie Tinder gebruikt een link legt naar persoonlijkheid. Maar karaktereigenschappen zijn aangeboren en vrij stabiel. In relaties handelen we ook vanuit onze ervaring en onze opvoeding. Ik ben bijvoorbeeld erg veel bezig met hechting, wat naar mijn gevoel net zo hard meespeelt in een datingcontext als je persoonlijkheid. Of het nu over casual seks gaat of het aangaan van een duurzame relatie: uiteindelijk gaat het over een poging tot invullen van een diep verlangen naar verbondenheid. Dat gebeurt niet willekeurig. Er spelen altijd bepaalde onbewuste patronen mee. Toch weten we nog steeds erg weinig over hoe mensen zich in relaties gedragen, hoe ze erin stappen, of eruit. De helft van de mensen zou na een relatiebreuk nog seksueel contact hebben met hun ex-partner. Waarom doen ze dat? We mogen dan wel serieel monogaam geworden zijn, dat hechten aan en loskoppelen van iemand blijkt toch niet zo gemakkelijk als we denken.”

Elisabeth: “Spelen de social media daar geen grote rol in? Voor we Facebook en Instagram hadden, hoefden ex-partners elkaar niet meer te zien als ze dat niet wilden. Maar nu kom je bijvoorbeeld gemakkelijk te weten of die ex een nieuwe partner heeft.”

Rika: “Sinds de sociale media zijn onze contacten inderdaad onveiliger. Het is bijvoorbeeld gemakkelijker om in te breken in de relatie van iemand anders. Veel mensen vinden het nu veel moeilijker om hun focus op één persoon te houden. Ook een streep onder een afgelopen relatie trekken, is complexer. Laatst sprak ik een vrouw die nog steeds tekstberichten kreeg van haar ex. Omdat zij het had uitgemaakt en ze medelijden met hem had, vond ze het moeilijk om er niet op te antwoorden. Ze voelde er zich opgejaagd door., toch durfde ze hem niet te vragen om haar met rust te laten. Is het niet vreemd dat mensen het daar lastig mee hebben? Ook hier spelen de huidige communicatiemiddelen een rol: die ex belt haar niet, dat zou te direct zijn. Maar ook berichten, de eeuwige biep, installeren veel onrust bij mensen. Wie is dat, wat wil die van mij? Die continue verbondenheid met elkaar is dus niet onverdeeld positief.”

Elisabeth: “Die onrust sluipt ook in relaties. Voor mijn thesis onderzocht ik Facebookjaloezie. Nu alles online gebeurt, kunnen partners elkaar veel beter controleren. Als je partner de computer laat opstaan of smartphone rondslingeren, is de verleiding groot om toch eens snel de messenger of de mails te checken. Dat kan verslavend zijn.”

Rika: “Mensen controleren elkaar vaak, dat is waar. Zeker als ze al eens iets ontdekt hebben. Ook dat was vroeger anders. Zelfs als er zich in het verleden iets had voorgedaan, kwam er een moment waarop je opnieuw moest uitgaan van vertrouwen, net omdat je niet alles kon controleren. Maar vandaag ligt dat anders. Nu kun je eeuwig blijven controleren.”

Elisabeth: “Dat zijn boeiende zaken om te onderzoeken. Alleen verloopt zo’n onderzoek traag. Naast het verzamelen en analyseren moet je dat onderzoek ook gepubliceerd krijgen in een wetenschappelijk tijdschrift. Dat kan best lang duren. Aan het onderzoek dat nu gepubliceerd is, ben ik drie jaar geleden begonnen. Maar niets verandert zo snel en sterk als online dating, je hebt voortdurend het gevoel dat je blijft achterophinken.”

Om te lachen, of voor altijd?

De drankjes arriveren, er worden salades besteld, maar het gesprek laat zich niet gemakkelijk onderbreken. Rika heeft vragen bij de impact van mobiele dating apps op ons gevoel van welbehagen.

Rika: “Tinder mag mensen dan wel met elkaar in contact brengen, het moedigt hen ook aan om continu te oordelen. Hoe kun je nu beslissen of iemand je ligt op basis van een profielfoto? We worden aangemoedigd te liken, te swipen, om constant te oordelen en af te wijzen. Ik vraag me af wat de impact daarvan is op mensen.”

Elisabeth: “Is de swiper echt aan het afwijzen? Dat is toch niet zo”n bewust proces? Het lijkt me eerder een gemakkelijke handeling, iets dat cognitief niet echt belastend is. Je kunt het eender waar doen. Mensen swipen soms op automatische piloot, en vergissen zich ook wel. Bij Tinder Premium is ontswipen trouwens een optie.”

Rika: “Ontswipen, het woord alleen al. (lacht) Misschien voelt niet iedereen dat zo aan, maar ik wil toch graag wijzen op wat zo”n handeling met een mens doet. Afgewezen worden raakt een mens in zijn diepste hechtingsverhaal. Dat is niet wollig, dat is evolutionair zo bepaald. Niet bij de groep horen was vroeger levensgevaarlijk. Als dat gevoel van er niet bij horen voortdurend wordt getriggerd, moet dat een impact hebben, daar ben ik 100 procent zeker van. Maar we vergeten dat omdat we hun reacties niet zien. Je moet je afvragen of je iemand op dezelfde manier zou durven afwijzen als hij of zij voor je staat…”

Elisabeth: “(neemt nota) Ik moet bekennen dat ik tijdens mijn interviews nog nooit iemand heb gevraagd hoe dat voelt om iemand af te wijzen. (denkt na) Het doet me denken aan ghosting: als iemand met wie je een heel fijn en intens contact hebt, misschien wel een relatie, plots verdwijnt. Dat is erg traumatiserend. Veel mensen die zo”n negatieve ervaring hebben gehad, stappen er dan ook af.”

Rika: “Ik heb cliënten die om die reden bij mij terecht zijn gekomen. De schok van die verdwijning kan erg ingrijpend zijn. Mensen gaan op zoek naar een verklaring, willen weten waarom dat gebeurt. Meestal heeft dat te maken met een vorm van bindingsangst bij de persoon aan de andere kant. Als je hen een verhaal kunt aanreiken en hen uitleggen wat er mogelijk speelt, dan kunnen ze de puzzel leggen en er ook afscheid van nemen. Dat die systemen veel mogelijkheden bieden, daar ben ik absoluut van overtuigd. Maar er schuilen ook gevaren in. Het gebrek aan sociale controle leidt ertoe dat ze een speeltuin voor psychopaten zijn. Daar moeten mensen zich van bewust zijn. (denkt na) Nu, je kunt in het echte leven ook foute mensen tegenkomen. Dat is van alle tijden. Maar online wordt het allemaal veel intenser. Wie zich op de datingmarkt begeeft, is op zoek is naar een relatie. Ik zie meestal mensen die al wat ouder zijn en bang zijn om alleen achter te blijven. Dat maakt je kwetsbaar.”

Elisabeth: “Samen met Elien De Caluwé, professor aan de Tilburg University in Nederland, onderzoek ik nu ook wat men dark personality traits noemt: in hoeverre hangen persoonlijkheidskenmerken als narcisme en psychopathie samen met het gebruiken van Tinder terwijl je een relatie hebt? Wie liegt er, wie is oneerlijk? Uit mijn data blijkt bijvoorbeeld dat 14% van de mensen met een profiel op Tinder wel degelijk in een relatie zitten.”

Rika: “Dat men niet eerlijk is online en mobiele datingplatformen, is inderdaad een groot probleem. Op café liegen over je relatiestatus is veel moeilijker.”

Elisabeth: “Dat de intenties verschillen, maakt het voor de ander partij inderdaad moeilijk om in te schatten hoe “echt” het gesprek of de reactie is. Veel mensen zien Tinder bijvoorbeeld als entertainment. Soms swipen groepjes vrienden samen en geven ze commentaar op andere profielen, of beginnen ze samen een gesprek. Dat wordt de volgende dag dan niet verdergezet, omdat die groep niet meer samen is. Men vergeet erg snel dat er aan de andere kant van dat scherm ook een mens zit.”

Rika: “Achter je computerscherm kun je een soort van intimiteit ervaren die erg intens kan zijn. Als de motieven van beide partijen niet op elkaar afgestemd zijn, kan dat hard aankomen. Je ziet het bovendien niet als je iemand kwetst. Mensen zijn geprogrammeerd om empathisch te zijn, om lichaamstaal te lezen. Maar zonder lichaamstaal verlies je zoveel informatie. Als je alleen woorden gebruikt, kun je veel gemakkelijker kwetsen, en het directe gevolg ervan is angst. De mensen die bij mij komen, zijn op zoek naar een duurzame relatie. Ze vinden Tinder vermoeiend omdat de intenties van de ander onduidelijk zijn.”

Elisabeth: “De gevolgen kunnen zowel positief als negatief zijn. Online kan er veel misgaan, dat klopt. Maar als je wel dezelfde intentie hebt, kan dat snel tot een diep contact leiden. Al zie je ook daar een verschil tussen mobiel daten en online daten. Op een online dating-site kunnen mensen soms maanden met elkaar converseren zonder elkaar te ontmoeten. Hoe langer dat gesprek duurt, hoe kleiner de kans is dat er een relatie uit voortkomt, omdat er een groot verschil is in wat je je voorstelt bij die persoon en hoe die persoon echt is. Tinder filtert op locatie, je kunt overdag iemand zien passeren op je scherm zonder dat je ermee gaat chatten, maar als je die persoon ’s avonds op café ziet, kan het feit dat je weet dat hij of zij op Tinder zit, je net motiveren om contact te zoeken.”

Rika: “Een andere interessante bevinding is dat casual sex blijkbaar helemaal niet zo”n belangrijk motief is om op Tinder te gaan als men aannam. Men zegt altijd dat jongeren losjes omgaan met seks, maar de cijfers vertellen een ander verhaal. De meerderheid ziet seks niet los van emotioneel engagement. Die mythe wordt dus mooi doorprikt.”

Elisabeth: “Dat er meer soa”s zijn dankzij Tinder is ook zo’n mythe. Al is er op dat vlak een groot verschil tussen België en Amerika. Hier zijn mensen vrij goed voorgelicht, we weten hoe we ons moeten beschermen. Amerika is veel religieuzer, seks is daar nog steeds een groot taboe. Veel jonge vrouwen weten niet eens dat je zwanger kunt worden van seks. Dus in Amerika zie je wel degelijk een boom van soa”s, en men neemt aan dat dit door die dating apps komt. In de VS wilden ze de verantwoordelijkheid bij de dating apps leggen om mensen te waarschuwen voor de mogelijke gevolgen van seks. Die willen daar natuurlijk niet aan toegeven, want op die manier zouden gebruikers een link kunnen leggen tussen hun app en het krijgen van een soa, wat hun businessmodel kan schaden.”

Rika: “Ze hebben nochtans het juiste kanaal om aan voorlichting te doen, ze zouden het als hun maatschappelijke plicht moeten beschouwen. Bij ons zie je de toename van de soa’s vooral bij de rijpere leeftijdsgroepen. Mensen die na een echtscheiding weer aan het daten gaan, zekere rijpere vrouwen, zijn dikwijls erg onzeker en durven niet altijd over voorbehoedsmiddelen beginnen.”

Gratis? Mijn gedacht!

De salades zijn intussen veroberd, de dames bestellen koffie en thee. Elisabeth vertelt over de extra opleidingen die ze naast haar post-doctoraal onderzoek volgt. Interviewtechnieken, het Enneagram, relatiecoaching… De term mindful dating die Rika vaak gebruikt, triggert haar.

Rika: “Er wordt veel gedated, er wordt veel contact gelegd, maar men doet er weinig mee. Het lijkt wel alsof mensen achter een muur zitten, ze durven zich niet meer open te stellen voor elkaar. Ik denk dat de veelheid aan contacten daar voor iets tussen zitten. Als je weet dat de markt oneindig is, dan heb je het idee dat er voor jou misschien nog wel iets beters rondloopt. Dat maakt dat men tijdens zo’n date constant oordeelt en vergelijkt, in plaats van gewoon in het moment te blijven. Mijn belangrijkste opdracht vandaag is mensen helpen om ontvankelijker te zijn voor nieuwe contacten. Ik doorprik mythes, zoals het idee van de perfecte match. Dat klinkt negatief, maar mensen lopen vast in dat ideaalbeeld en devalueren elkaar voortdurend. Men denkt dat de ideale levenspartner iemand is die weinig van jou verschilt. Een verschil in muzieksmaak kan al een reden zijn om niet verder in elkaar te investeren. Maar een goede match zijn is niet hetzelfde als conflictloos met elkaar samenvallen. De basis van een goede relatie ligt in het vermogen om tot een connectie te komen, in gezellig samen tijd te kunnen doorbrengen, in je veilig te voelen bij elkaar… Of hij dan graag tennist en jij van skiën houdt, heeft daar niets mee te maken. Ik help mensen dus los te komen van de scenario’s die ze in hun hoofd hebben, van dat idee wat de ander moet zijn, wie de ander moet zijn, hoe de ander moet zijn.”

Elisabeth: “Op je site staat er dat je geen single coach bent, maar een love coach. Wat bedoel je daar precies mee?”

Rika: “Ik hou niet van het woord single, er hangt een negatieve connotatie aan. Mensen zijn relationele wezens. We hebben allemaal relaties, ook al is dat geen duurzame liefdesrelatie. Vandaag is het ook best ingewikkeld. Er bestaan zoveel relatievormen, maar daar wordt vaak op neergekeken. Tussenvormen als LAT-relaties of friends with benefits beschouwen we als iets dat zich in de marge afspeelt. We zouden daar beter niet over oordelen, want misschien is dat wel de beste formule voor sommige mensen. We duwen nog te vaak iedereen in hetzelfde verwachtingspatroon, terwijl we vandaag de vrijheid hebben te kiezen wat ons het beste past. In die zin ben ik heel enthousiast over systemen als Tinder. Ze zijn fantastisch omdat het die vrijheid voor een deel faciliteert.”

Elisabeth: “Wat ik ook positief vind aan Tinder is dat het vrouwen meer macht heeft gegeven. Vaak krijgen vrouwen op datingplatforms ongewenste berichten. Op Tinder moet je eerst matchen voordat je iemand een bericht kan sturen. Vrouwen kunnen hierdoor beslissen wie hen kan contacteren en wie niet. Dat Tinder gekoppeld is aan je Facebook-account, reduceert de kans dat je met een valse account te maken hebt. Wat mij wel opvalt is dat ook online nog steeds de regels van het offline daten gelden. Zo vinden vrouwen dat de man het initiatief moet nemen. Maar veel mannen vinden het lastig om een gesprek te beginnen, zeker als ze veel matches hebben. Vaak vervallen ze in een aanspreking als “Hey, hoe is het”. Vrouwen knappen daar massaal op af. Als ze niet met iets beters kunnen komen, zijn ze niet geïnteresseerd.”

Rika: “Dat zijn eeuwenoude scenario”s… Vandaag zegt een vrouw nog steeds ja of nee tegen wie haar kiest. Onlangs had ik een gesprek met een intelligente vrouw van vooraan in de 60. Ook zij vindt dat een man als eerste moet bellen, want een vrouw mag niet te gretig lijken. Wie zegt dat? Vrouwen denken nog steeds dat ze moeten behagen om gekozen te worden. Ze moeten leren om zelf te kiezen, in plaats van gekozen te worden. Kies wat goed is voor jou, niet uit angst om niet gekozen te worden. Diezelfde angst zie je ook op de werkvloer. Veel vrouwen zijn nog steeds blij dat ze ergens mogen werken. De dag dat een vrouw van 50 een man van 25 durft na te jagen, dan mogen we van een keerpunt spreken. Maar zover zijn we nog lang niet. Ga maar eens aan de rand van een zwembad zitten en observeer hoe vijftienjarige meisjes zich gedragen…”

Elisabeth: “Niet alleen aan de rand van het zwembad, ook op Instagram gaat het er zo aan toe.”

Rika: “Die sociale media dwingen ons om na te denken over onze identiteit. Hoe willen we ons profileren, wat laten we zien? Ik ken een vrouw van in de 50 die vaststelde dat mannen afknapten op haar assertiviteit. Ik heb haar profiel samen met haar bekeken. Het enige wat ze liet zien waren professionele hoogtepunten: dan creëer je inderdaad een bepaald beeld. Je kunt trouwens leren hoe je profiel te pimpen. Blijkbaar zou alles wat verwijst naar de basale functies hoog scoren. Seks, eten, en een bed, dat zijn de drie genotsfuncties, de dingen die ons op basaal niveau raken. Maar zelfs dan heb je nog geen garantie op succes. En tijd geleden kreeg ik een jonge man over de vloer. Hij zag er behoorlijk uit, een mooie man. Samen met een vriendin had hij een profiel op Tinder aangemaakt. Terwijl die vrouw het aantal reacties bijna niet de baas kon, had hij geen enkele. Dat was best traumatiserend voor hem. Zijn zelfvertrouwen was onder nul gezakt.”

Elisabeth: “Veel mensen vergeten dat dating-apps commerciële bedoelingen hebben. De dienst is zogezegd gratis, maar eigenlijk is het zoals in bepaalde cafés: de vrouwen mogen gratis binnen, maar de mannen moeten betalen. Hoewel wij denken dat Tinder niet met een algoritme werkt, doet het dat natuurlijk wel. Men houdt een ELO-score bij van je aantrekkelijkheid. Niet alleen hoe je eruit ziet, maar ook hoe populair je bent, bepaalt of je tot de favorieten gaat behoren en steeds zichtbaarder wordt. En voor wie weinig of geen aandacht krijgt, heeft Tinder een oplossing. Mits betaling maakt Tinder Premium je zichtbaarder. Veel mannen vallen voor die optie.”

Rika: “We moeten goed beseffen dat zo”n systeem niet vrijblijvend is. Niet alleen geven we erg veel prijs van onszelf, we leggen ook de kwetsbaarheid van ons intiem leven in handen van mensen voor wie het alleen maar over geld gaat, zonder een vorm van ethiek. Hoe moeilijk het ook is, we mogen onze eigenwaarde niet laten afhangen van het aantal likes op ons datingprofiel.”

Laat een reactie na